"Glass Ceiling", cam tavan deyimi, organizasyon hiyerarşisinde kalifiye kişilerin hak ettikleri halde bir şekilde ayrımcılığa maruz kalıp, cinsiyet, ırk, engelli durumlarından dolayı üst düzey yönetime ulaşamamalarını ifade eder.

"Tavan" sözcüğü, yukarıya çıkmanın engellenmesinden; cam ise, aslında hemen görünmeyen, yazılı veya resmi bir politikanın parçası olmamasına rağmen, varlığını hissettirmesinden dolayı tercih edilmiştir.

Cam tavan, deneyim ve eğitim geçmişi gibi yükselmeye engel olan bariyerlerden farklılaştırılmıştır.

ABD'de cinsel ayrımcılığı önlemek için Medeni Haklar Kanunu ile 1964'te yasalaştırılmıştır.

Ancak, kurumsal dünyada 1980'lerin başlarında kadınlar için cam tavanın varlığından söz edilmeye başlanmıştır. 1979'da Hewlett-Packard'da çalışan iki kadın yönetici, kağıt üzerinde yöneticilerin kariyer yolunun çizilmiş olmasına rağmen, kadınlara gelince bu yolun bir şekilde tıkandığının altını çizmiştir.

"Cam Tavan Bariyerleri" benzer iş için farklı maaş veya cinsiyet, etnik grup, ırk ve dini ayrımcılık veya taciz şeklinde kendini gösterebilir.

Cinsiyet Ayrımcılığı ve Cam Tavan Etkileri

En önemli işaretlerden biri kadın-erkek maaşları arasında eşitsizliktir.

Şu an ABD'de her erkeğin aldığı 1 $'a karşılık, her kadın 77 cent alıyor. Bu, 1960'larda kadının kazandığı 55 cent'e göre bir gelişme görüldüğünü gösteriyor, ancak henüz alınacak çok yol var.

Kadınların ilk işgücüne girmeye başladığı yıllarda bu eşitsizlik, kadınların daha az deneyim, eğitim ve yeteneğe sahip olmasına bağlanıyordu. Günümüzde, bu etkenler eşitlendikten sonra bile okul hayatından iş hayatına uzanan dönemde kadınların yönetim alanındaki eşitsizlikleri sürüyor.

2000'lere gelindiğinde, Amerika'daki işgücünün %46.5'i, üst düzey yöneticilerin ise sadece %8'i kadınlardan oluşuyor.

Fortune 500'deki şirketlerde kadın yöneticilerin maaşları, erkek yöneticilerin maaşlarının ortalama %72'si oranında.

Booz Allen Hamilton, en üst yönetimdeki kişilere bakıldığında 1998'de 0.7% kadın iken, arada bazı iniş-çıkışlar olmasına rağmen, 2004'te yine 0.7% olarak görülüyor. Bu oran son derece düşük ve bir türlü yükselmiyor.

Avrupa'da Cam Tavan

Avrupa Birliği'nde ulusal parlamentolardaki kadın parlamenterler, parlamentonun %24'ünü oluşturuyor. On sene önce bu oran %16'lardaydı.

Özel sektörde halen 10 yönetim kurulu üyesinden 9'u ve 3 patrondan 2'si erkek.

"Karar Almada Kadın ve Erkek 2007" adlı raporda, durum analizi ve trend tespiti gerçekleştirmek amaçlanmış. Parlamentonun %24'ünü oluşturan kadın parlamenterler, kritik kütle olan %30'un altındalar. Dolayısıyla, kendi karar mekanizmalarını kabul ettirmeleri için yeterli çoğunlukları yok. AB Parlamentosu'nda ise, bu kritik kütlenin biraz üzerindeler (%31).

Kadınlar, ekonomik karar alma alanında ise, son derece gerideler. 27 AB ülkesinin merkez bankalarının tümü, erkek başkanlar tarafından yönetiliyor.

Avrupa genelinde, çalışanların %44'ü kadın, ancak sadece bu oranın %32'si üst seviyelerde görev alıyor. Büyük işletmelerde ise, üst yönetimin %90'ı erkek egemen. Avrupa işgücündeki cinsiyet tablosuna bakıldığında, genel çalışan kadınların oranı yükselirken, politika, ekonomi ve iş dünyasında üst düzey yönetimde erkekler ezici çoğunluğu oluşturuyor.

Dünyada Cam Tavan

Batı dünyasında kadın-erkek eşitsizlikleri; politika, ekonomi ve iş dünyasında çeşitli yasalarla çözülmeye çalışılırken, dünyanın geri kalanında ilerleme görülmüyor.

Dünyanın ikinci büyük ekonomisi olan Japonya, kadın-erkek eşitsizlikleri alanında uç bir örnek. Uzun çalışma saatleri ve inatçı cinsiyet stereotipler yüzünden kadınların iş ve aile hayatını dengeleyememesi sebep gösteriliyor.

Japonya Dünya Ekonomik Forumu'nun 2007 Global Cinsiyet Ayrımı Raporu'nda, 128 ülkenin içinde 91. sırada, 8 büyük endüstriyel gücün en sonuncusu. Üstelik geçen seneye göre 11 sıra gerileme göstermiş.

İsveç sıralamada birinci olurken, diğer Kuzey ülkeleri İsveç'i takip ediyor. Pakistan, Çat ve Yemen en alt sıralarda bulunuyor. Filipinler 6. sırada, Asya ülkelerinin en iyisi. Bu sıralamada Türkiye 121.sırada yer alıyor, 16 sıra gerileme göstermiş.

Global Cinsiyet Aralığı 2006 - 2007 Karşılaştırması

Country        2007 Sıralaması     2007 Skorları       2006 Skorları    Skorda değişim
                                           (128 ülke içinden)                  

İsveç                    1                      81.50%            81.30%             0.0014

Norveç                  2                      80.60%            79.90%             0.0065

Finlandiya             3                      80.40%            79.60%             0.0086

Izlanda                4                       78.40%            78.10%             0.0023

Yeni Zelanda        5                       76.50%            75.10%               0.014

Filipinler               6                       76.30%            75.20%             0.0113

Almanya               7                      76.20%            75.20%              0.0094

Danimarka            8                      75.20%            74.60%              0.0057

Irlanda                 9                      74.60%            73.30%              0.0122

Ispanya                10                    74.40%            73.20%              0.0125

İngiltere               11                    74.40%            73.60%               0.0076

Hollanda               12                   73.80%             72.50%               0.0133

Letonya                13                   73.30%             70.90%               0.0242

Litvanya               14                    72.30%             70.80%               0.0157

Sri Lanka             15                    72.30%              72.00%               0.0031

Hırvatistan           16                    72.10%              71.40%               0.0066

Avustralya           17                    72.00%               71.60%               0.004

Kanada               18                    72.00%               71.60%               0.0034

Belçika                19                    72.00%               70.80%               0.012

Güney Afrika        20                    71.9%                 71.3%                 0.0069

Moldova              21                    71.7%                  71.3%                0.0044

Küba*                22                     71.7%                    n/a                    n/a

Belarus*             23                     71.1%                    n/a                    n/a

Kolombiya          24                     70.9%                  70.5%                0.0041

Bulgaristan         25                     70.8%                  68.7%                0.0215

Türkiye'de Cam Tavan

Dünya Ekonomik Forumu'ndan da net görüldüğü gibi, kadın-erkek aralığı konusunda Türkiye erkek egemen yapısını koruyor.  Ataerkil bir sosyo-kültürel yapıya sahip olan Türkiye, iş dünyasında da aynı yapıyı taşıyor.

Politika, ekonomi ve iş dünyasının karar mekanizmalarında ağırlıklı olarak erkek yöneticilerle yer alıyor.  

500 Büyük Türk Endüstriyel Organizasyonları'ndan metal, elektronik, ilaç, tekstil, demir, çelik, kimyasal, kağıt, paketleme, otomotiv ve gıda sektörlerindeki örnekler içerisinde, 242 şirket İstanbul merkezli.

Tüm yönetim dışındaki personelin %17, müdürlerin ise %14 kadarı kadınlardan oluşuyor. Üretim endüstrisinde, üst yönetimin sadece %2'si kadın.

Endüstriler arası en çok kadın çalıştıran sektör tekstil, aynı zamanda Türkiye'de en az maaş ödeyen sektör.